Domain, Hosting ve Sunucu Sözlüğü

DNS, Nameserver, SSL, SPF/DKIM/DMARC, VPS, VDS, RAID ve alan adı yönetiminde sık karşılaşılan teknik terimlerin sade ve anlaşılır açıklamaları.

  • 66 temel teknik terimDomain, DNS, e-posta güvenliği, hosting ve sunucu mimarisi tek sayfada.
  • Alfabetik hızlı erişimÜstteki A–Z dizininden aradığınız kavrama anında atlayın.
  • Pratik ve anlaşılır dilYalnızca tanım değil, kurulum ve yönetimde ne işe yaradığıyla birlikte.

A

A Kaydı (A Record) Domain & DNS
Bir alan adını veya alt alan adını IPv4 adresine (ör. 203.0.113.10) yönlendiren temel DNS kaydıdır. Tarayıcı sitenizi açarken hangi sunucuya bağlanacağını bu kayıtla öğrenir.
AAAA Kaydı (Quad-A Record) Domain & DNS
A kaydının IPv6 karşılığıdır; bir alan adını 128 bitlik IPv6 sunucu adresine eşler.
Alan Adı (Domain) Domain & DNS
Web sitenizin ve kurumsal e-posta adreslerinizin internetteki benzersiz adıdır (ör. iyi.net). Karmaşık IP adresleri yerine insanların kolayca hatırlayabileceği bir isim sunar. Bkz. Domain Sorgulama.
API (Application Programming Interface) Web & Geliştirme
Farklı yazılımların veya servislerin tanımlı kurallar üzerinden birbirleriyle veri alışverişi yapmasını sağlayan arayüzdür. Sanal POS, kargo ve CRM entegrasyonları API üzerinden çalışır.
Auth / EPP Kodu (Transfer Kodu) Domain & DNS
Bir alan adını mevcut kayıt firmasından başka bir firmaya taşırken yetkili sahip olduğunuzu doğrulayan tek kullanımlık güvenlik şifresidir. Bkz. Domain Transfer.

B

Bandwidth (Bant Genişliği / Trafik) Hosting & Sunucu
Web siteniz veya sunucunuz ile ziyaretçiler arasında belirli bir sürede (genellikle aylık) aktarılan toplam veri miktarını veya hattın anlık aktarım kapasitesini ifade eder.
Bare-Metal (Fiziksel Sunucu) Sunucu
Üzerinde ortak sanallaştırma katmanı bulunmayan, tüm işlemci, bellek, disk ve ağ donanımı yalnızca tek bir müşteriye tahsis edilen fiziksel sunucudur. Bkz. Fiziksel Sunucu.
Bulut Sunucu (Cloud Server) Sunucu
Tek bir fiziksel makine yerine birbirine bağlı sunucu kümesi (cluster) üzerinde çalışan, kaynakları trafik ihtiyacına göre esnekçe ayarlanabilen ve anlık görüntü (snapshot) destekli sunucudur. Bkz. Bulut Sunucu.

C

Cache (Önbellek) Web & Geliştirme
Sık istenen web sayfalarının, veritabanı sonuçlarının veya görsellerin daha hızlı sunulması için bellek (RAM) ya da diskte geçici olarak saklanması mekanizmasıdır.
CDN (Content Delivery Network) Web & Geliştirme
Web sitenizin statik dosyalarını (görsel, CSS, JS) dünya genelindeki uç (edge) sunucularda önbelleğe alarak ziyaretçiye en yakın noktadan sunan içerik dağıtım ağıdır.
CNAME Kaydı Domain & DNS
Bir alan adını veya alt alan adını (ör. www.sirketiniz.com) doğrudan IP adresine değil, başka bir alan adına (canonical name) yönlendiren DNS kaydıdır.
Cron Job (Zamanlanmış Görev) Hosting & Sunucu
Linux tabanlı hosting ve sunucularda yedekleme, önbellek temizleme veya veri senkronizasyonu gibi komutların belirlenen saat ve aralıklarda otomatik çalıştırılmasını sağlayan sistemdir.

D

DDoS (Dağıtık Hizmet Engelleme Saldırısı) Güvenlik
Çok sayıda kaynaktan eşzamanlı sahte trafik gönderilerek bir web sitesinin, sunucunun veya ağ hattının erişilemez hale getirilmeye çalışılmasıdır.
DKIM (DomainKeys Identified Mail) E-posta
Gönderilen her e-postaya kriptografik dijital imza ekleyerek iletinin gerçekten yetkili alan adından çıktığını ve yolda değiştirilmediğini doğrulayan güvenlik standardıdır. Bkz. SPF, DKIM ve DMARC Rehberi.
DMARC E-posta
SPF veya DKIM doğrulamasından geçemeyen sahte e-postaların alıcı sunucu tarafından nasıl işleneceğini (none, quarantine, reject) belirleyen ve raporlayan DNS politikasıdır.
DNS (Domain Name System) Domain & DNS
İnternetin telefon rehberidir. İnsanların yazdığı alan adlarını (ör. www.iyi.net) bilgisayarların iletişim kurduğu IP adreslerine çevirir ve e-posta yönlendirme (MX) gibi kayıtları barındırır.
DNSSEC Güvenlik
DNS yanıtlarını kriptografik olarak imzalayarak DNS önbellek zehirlenmesi (spoofing) ve sahte yönlendirme saldırılarını önleyen güvenlik uzantısıdır.

E

ECC RAM (Error-Correcting Code) Sunucu
Sunucu donanımlarında kullanılan, bellek kaynaklı tek bitlik veri hatalarını anlık olarak algılayıp düzelterek sistem çökmelerini ve veri bozulmasını önleyen bellek türüdür.
E-posta Alias (Takma Ad) E-posta
Ayrı bir posta kutusu açmadan bir adresin (ör. satis@sirket.com) gelen tüm iletilerini mevcut bir hesaba (ör. info@sirket.com) yönlendiren e-posta takma adıdır. Bkz. Kurumsal E-posta.

F

Firewall (Güvenlik Duvarı) Güvenlik
Bir sunucuya veya ağa gelen/giden trafiği tanımlı kurallara (port, IP, protokol) göre filtreleyerek yetkisiz erişimleri engelleyen güvenlik katmanıdır.
FTP / SFTP Hosting & Sunucu
Bilgisayarınız ile hosting veya sunucunuz arasında dosya aktarımı yapan protokollerdir. SFTP, SSH üzerinden şifreli bağlantı kurduğu için düz FTP’ye kıyasla çok daha güvenlidir.

G

Glue Record (Child Nameserver) Domain & DNS
Alan adınızın kendi altında özel ad sunucusu (ör. ns1.markaniz.com) tanımlandığında, döngüsel sorgu hatasını önlemek için alan adı kayıt otoritesine bildirilen IP eşleştirmesidir.
Grace Period (Yenileme Ek Süresi) Domain & DNS
Süresi dolan bir alan adının silinmeden veya ceza ücretli kurtarma aşamasına geçmeden önce normal yenileme ücretiyle yenilenebildiği sınırlı ek süredir.

H

Hosting (Web Barındırma) Hosting & Sunucu
Web sitenizin kod, görsel ve veritabanı dosyalarının 7/24 internete açık sunucularda barındırılması hizmetidir. Bkz. Web Hosting.
HPOS (High-Performance Order Storage) Web & Geliştirme
WooCommerce mağazalarında sipariş verilerini genel WordPress yazı tabloları yerine özel optimize edilmiş veritabanı tablolarında tutarak mağaza hızını artıran mimaridir. Bkz. WooCommerce Hosting.
.htaccess Dosyası Hosting & Sunucu
Apache ve LiteSpeed tabanlı Linux Hosting ortamlarında dizin bazlı 301 yönlendirme, HTTPS zorlama, önbellek ve erişim kuralları tanımlamak için kullanılan yapılandırma dosyasıdır.
HTTP / HTTPS Güvenlik
Tarayıcı ile web sunucusu arasındaki iletişim protokolüdür. HTTPS, iletişimi SSL/TLS sertifikasıyla şifreleyerek kullanıcı verilerinin dinlenmesini ve değiştirilmesini önler.

I

ICANN Domain & DNS
İnternetteki küresel alan adı sistemini (.com, .net, .org vb.), kök DNS sunucularını ve IP adresi tahsis politikalarını koordine eden uluslararası kuruluştur.
IDN (Uluslararası Alan Adı) Domain & DNS
İngilizce alfabe dışındaki karakterleri (Türkçe ç, ğ, ı, ö, ş, ü gibi) içeren alan adlarıdır. Teknik olarak DNS’te Punycode (xn--...) biçiminde işlenir.
IIS (Internet Information Services) Hosting & Sunucu
Microsoft’un Windows Server ortamları için geliştirdiği, ASP.NET Core ve .NET Framework uygulamalarını çalıştıran web sunucusudur. Bkz. Windows Hosting.
IMAP E-posta
E-postalarınızı sunucu üzerinde tutarak telefon, tablet, bilgisayar ve webmail arasında tüm klasörlerin anlık olarak senkronize kalmasını sağlayan e-posta protokolüdür.
Inode Hosting & Sunucu
Linux dosya sistemlerinde her bir dosya ve klasör için ayrılan indeks kaydıdır. Hosting paketlerinde disk alanının yanında toplam dosya adedi (inode) de takip edilir.
IOPS (Input/Output Operations Per Second) Sunucu
Bir depolama biriminin (SSD / NVMe) saniyede gerçekleştirebildiği okuma ve yazma işlem sayısıdır; yoğun veritabanı ve e-ticaret performansında kritik metriktir.
IP Adresi (IPv4 / IPv6) Domain & DNS
İnternete bağlı her sunucu ve cihaza atanan benzersiz sayısal ağ adresidir. IPv4 dört oktetten (ör. 198.51.100.24), IPv6 ise çok daha geniş adres havuzu sunan 128 bitlik yapıdan oluşur.
IPMI / KVM Konsol Sunucu
Fiziksel sunuculara işletim sistemi kapalı olsa bile doğrudan donanım seviyesinde erişim, BIOS ayarı ve uzaktan ISO kurulumu sağlayan yönetim arayüzüdür.

K

KVM (Kernel-based Virtual Machine) Sunucu
Linux çekirdeğine gömülü, fiziksel sunucu üzerinde yüksek performanslı ve donanım destekli tam izole sanal makineler (VPS/VDS) çalıştıran sanallaştırma teknolojisidir.

M

MX Kaydı (Mail Exchange) E-posta
Alan adınıza gönderilen e-postaların hangi posta sunucusuna teslim edileceğini ve öncelik sırasını belirleyen DNS kaydıdır.

N

Nameserver (NS / Ad Sunucusu) Domain & DNS
Bir alan adına ait tüm DNS kayıtlarını (A, MX, CNAME, TXT) barındıran ve dünyadan gelen sorgulara yanıt veren yetkili sunucudur (ör. ns1.saglayici.com).
NVMe SSD Sunucu
Geleneksel SATA arayüzü yerine doğrudan PCIe veriyolunu kullanan, çok düşük gecikme ve yüksek IOPS sunan yeni nesil katı hal depolama teknolojisidir.

P

POP3 E-posta
E-postaları sunucudan yerel cihaza indirerek saklayan geleneksel posta protokolüdür. Birden fazla cihaz kullananlar için senkronizasyon sunan IMAP önerilir.
PTR Kaydı (Ters DNS / Reverse DNS) E-posta
Normal DNS’in tersine bir IP adresini alan adına eşleyen kayıttır. E-posta sunucularında gönderici itibarının doğrulanması ve spam filtrelerinden geçmek için önemlidir.

R

RAID Sunucu
Birden fazla fiziksel diskin veri yedekliliği (ör. RAID 1/10) veya performans amacıyla tek bir mantıksal birim olarak birleştirilmesidir. Disk arızasına karşı korur ancak harici yedeğin yerini tutmaz.
RDAP (Registration Data Access Protocol) Domain & DNS
Klasik WHOIS protokolünün yerini alan; alan adı ve IP kayıt bilgilerini standart JSON formatında ve HTTPS üzerinden güvenli biçimde sunan modern ICANN protokolüdür.
Redemption Period (Kurtarma Süresi) Domain & DNS
Yenileme ek süresi (grace period) de geçtikten sonra alan adının tamamen silinmeden önceki son kurtarma aşamasıdır; bu aşamada kayıt otoritesi ek kurtarma ücreti uygular.
Registrar Lock (Transfer Kilidi) Güvenlik
Alan adınızın bilginiz dışında başka bir kayıt firmasına taşınmasını engelleyen güvenlik kilididir. Transfer yapacağınız zaman geçici olarak kapatmanız gerekir.
Reseller (Bayi) Hosting Hosting & Sunucu
Ajansların ve geliştiricilerin tek bir bayi hesabından her müşterisi için ayrı, birbirinden izole hosting panelleri ve kotaları oluşturabildiği barındırma modelidir. Bkz. Reseller Hosting.
Reverse Proxy (Ters Vekil Sunucu) Web & Geliştirme
İstemcilerden gelen HTTPS isteklerini karşılayıp arka plandaki uygulama sunucularına (ör. Node.js, Next.js) ileten, SSL sonlandırma ve yük dengeleme yapan ara katmandır.
Root Erişimi Sunucu
Linux/Unix sunucularda işletim sistemi, çekirdek ayarları, servisler ve yazılım kurulumu üzerinde sınırsız yetki sağlayan en üst yönetici erişimidir.

S

SMTP (Simple Mail Transfer Protocol) E-posta
E-postaların istemciden posta sunucusuna ve sunucular arasında alıcıya gönderilmesini sağlayan giden posta protokolüdür.
Snapshot (Anlık Görüntü) Sunucu
Bir bulut veya sanal sunucunun belirli bir andaki disk durumunun hızlı geri dönüş amacıyla kaydedilmesidir. Büyük yazılım güncellemeleri öncesi güvenlik ağı sağlar.
SPF (Sender Policy Framework) E-posta
Alan adınız adına hangi sunucu IP’lerinin ve servislerin e-posta göndermeye yetkili olduğunu DNS TXT kaydıyla bildiren kimlik doğrulama standardıdır. Bkz. SPF Rehberi.
SSH (Secure Shell) Güvenlik
Sunuculara komut satırı üzerinden uçtan uca şifreli ve güvenli bağlantı kurmayı sağlayan ağ protokolüdür. Parola yerine SSH anahtar çifti kullanımı önerilir.
SSL / TLS Sertifikası Güvenlik
Web sitenizin kimliğini doğrulayan ve ziyaretçi tarayıcısı ile sunucu arasındaki tüm veri trafiğini (parola, form, ödeme) şifreleyerek HTTPS bağlantısı sağlayan dijital sertifikadır.
SSR (Server-Side Rendering) Web & Geliştirme
Web sayfalarının HTML çıktısının tarayıcı yerine sunucu tarafında her istekte veya önbellekle üretilerek gönderilmesidir; özellikle Next.js ve SEO odaklı uygulamalarda kullanılır.
Subdomain (Alt Alan Adı) Domain & DNS
Ana alan adınızın önüne eklenen bağımsız bölümdür (ör. panel.iyi.net veya blog.sirket.com). Ayrı bir DNS kaydıyla farklı bir sunucuya yönlendirilebilir.

T

TLD (Top-Level Domain / Uzantı) Domain & DNS
Alan adının en sağındaki uzantı bölümüdür (ör. .com, .net, .org, .tr). Bkz. Domain Uzantıları.
TRABİS (.tr Ağ Bilgi Sistemi) Domain & DNS
BTK bünyesinde faaliyet gösteren ve Türkiye’ye ait .tr, .com.tr, .net.tr gibi alan adlarının tescil ve yönetim süreçlerini yürüten resmi sistemdir. Bkz. .com.tr Rehberi.
TTL (Time To Live) Domain & DNS
Bir DNS kaydının diğer DNS sunucularının önbelleğinde kaç saniye saklanacağını belirleyen süredir. Taşıma öncesi TTL’i 300 saniyeye düşürmek DNS geçişini hızlandırır. Bkz. Taşıma Kontrol Listesi.
TXT Kaydı Domain & DNS
Alan adının DNS bölgesinde metin tabanlı doğrulama ve güvenlik bilgilerini (Google Search Console sahiplik doğrulaması, SPF, DKIM, DMARC) tutan DNS kaydıdır.

U

Unmanaged (Yönetilmeyen) Sunucu Sunucu
Donanım ve ağın sağlayıcı tarafından, işletim sistemi güncellemeleri, güvenlik duvarı ve uygulama yönetiminin ise müşteri tarafından yürütüldüğü sunucu modelidir. Bkz. Sorumluluk Matrisi.
Uptime (Çalışma Süresi) Hosting & Sunucu
Bir sunucunun veya web hizmetinin belirli bir dönem boyunca kesintisiz erişilebilir kaldığı sürenin yüzde (%) cinsinden ölçüsüdür.

V

vCPU (Sanal İşlemci Çekirdeği) Sunucu
Fiziksel sunucu işlemcisinin sanallaştırma yazılımı tarafından bir sanal makineye (VPS, VDS veya Bulut Sunucu) tahsis edilen mantıksal işlem çekirdeğidir.
VDS (Virtual Dedicated Server) Sunucu
İşlemci çekirdekleri ve bellek kapasitesi başka kullanıcılarla paylaşılmadan tamamen tek bir sanal sunucuya ayrılan yüksek kararlılıklı sunucu türüdür. Bkz. VDS Sunucu.
VPS (Virtual Private Server) Sunucu
Tek bir fiziksel sunucunun sanallaştırmayla bölünmesiyle elde edilen, kendi işletim sistemine ve tam root erişimine sahip ekonomik sanal özel sunucudur. Bkz. VPS Sunucu.

W

Webmail (Web Posta) E-posta
Outlook veya mobil uygulama kurmadan doğrudan internet tarayıcısı üzerinden kurumsal e-posta hesabınıza erişip yazışma yapmanızı sağlayan web arayüzüdür.
WHOIS Domain & DNS
Bir alan adının kayıt kuruluşunu, oluşturulma/bitiş tarihlerini, durum kodlarını ve nameserver bilgilerini sorgulamaya yarayan geleneksel bilgi protokolüdür.