Domain, Hosting ve Sunucu Sözlüğü
DNS, Nameserver, SSL, SPF/DKIM/DMARC, VPS, VDS, RAID ve alan adı yönetiminde sık karşılaşılan teknik terimlerin sade ve anlaşılır açıklamaları.
- 66 temel teknik terimDomain, DNS, e-posta güvenliği, hosting ve sunucu mimarisi tek sayfada.
- Alfabetik hızlı erişimÜstteki A–Z dizininden aradığınız kavrama anında atlayın.
- Pratik ve anlaşılır dilYalnızca tanım değil, kurulum ve yönetimde ne işe yaradığıyla birlikte.
A
- A Kaydı (A Record) Domain & DNS
- Bir alan adını veya alt alan adını IPv4 adresine (ör.
203.0.113.10) yönlendiren temel DNS kaydıdır. Tarayıcı sitenizi açarken hangi sunucuya bağlanacağını bu kayıtla öğrenir. - AAAA Kaydı (Quad-A Record) Domain & DNS
- A kaydının IPv6 karşılığıdır; bir alan adını 128 bitlik IPv6 sunucu adresine eşler.
- Alan Adı (Domain) Domain & DNS
- Web sitenizin ve kurumsal e-posta adreslerinizin internetteki benzersiz adıdır (ör.
iyi.net). Karmaşık IP adresleri yerine insanların kolayca hatırlayabileceği bir isim sunar. Bkz. Domain Sorgulama. - API (Application Programming Interface) Web & Geliştirme
- Farklı yazılımların veya servislerin tanımlı kurallar üzerinden birbirleriyle veri alışverişi yapmasını sağlayan arayüzdür. Sanal POS, kargo ve CRM entegrasyonları API üzerinden çalışır.
- Auth / EPP Kodu (Transfer Kodu) Domain & DNS
- Bir alan adını mevcut kayıt firmasından başka bir firmaya taşırken yetkili sahip olduğunuzu doğrulayan tek kullanımlık güvenlik şifresidir. Bkz. Domain Transfer.
B
- Bandwidth (Bant Genişliği / Trafik) Hosting & Sunucu
- Web siteniz veya sunucunuz ile ziyaretçiler arasında belirli bir sürede (genellikle aylık) aktarılan toplam veri miktarını veya hattın anlık aktarım kapasitesini ifade eder.
- Bare-Metal (Fiziksel Sunucu) Sunucu
- Üzerinde ortak sanallaştırma katmanı bulunmayan, tüm işlemci, bellek, disk ve ağ donanımı yalnızca tek bir müşteriye tahsis edilen fiziksel sunucudur. Bkz. Fiziksel Sunucu.
- Bulut Sunucu (Cloud Server) Sunucu
- Tek bir fiziksel makine yerine birbirine bağlı sunucu kümesi (cluster) üzerinde çalışan, kaynakları trafik ihtiyacına göre esnekçe ayarlanabilen ve anlık görüntü (snapshot) destekli sunucudur. Bkz. Bulut Sunucu.
C
- Cache (Önbellek) Web & Geliştirme
- Sık istenen web sayfalarının, veritabanı sonuçlarının veya görsellerin daha hızlı sunulması için bellek (RAM) ya da diskte geçici olarak saklanması mekanizmasıdır.
- CDN (Content Delivery Network) Web & Geliştirme
- Web sitenizin statik dosyalarını (görsel, CSS, JS) dünya genelindeki uç (edge) sunucularda önbelleğe alarak ziyaretçiye en yakın noktadan sunan içerik dağıtım ağıdır.
- CNAME Kaydı Domain & DNS
- Bir alan adını veya alt alan adını (ör.
www.sirketiniz.com) doğrudan IP adresine değil, başka bir alan adına (canonical name) yönlendiren DNS kaydıdır. - Cron Job (Zamanlanmış Görev) Hosting & Sunucu
- Linux tabanlı hosting ve sunucularda yedekleme, önbellek temizleme veya veri senkronizasyonu gibi komutların belirlenen saat ve aralıklarda otomatik çalıştırılmasını sağlayan sistemdir.
D
- DDoS (Dağıtık Hizmet Engelleme Saldırısı) Güvenlik
- Çok sayıda kaynaktan eşzamanlı sahte trafik gönderilerek bir web sitesinin, sunucunun veya ağ hattının erişilemez hale getirilmeye çalışılmasıdır.
- DKIM (DomainKeys Identified Mail) E-posta
- Gönderilen her e-postaya kriptografik dijital imza ekleyerek iletinin gerçekten yetkili alan adından çıktığını ve yolda değiştirilmediğini doğrulayan güvenlik standardıdır. Bkz. SPF, DKIM ve DMARC Rehberi.
- DMARC E-posta
- SPF veya DKIM doğrulamasından geçemeyen sahte e-postaların alıcı sunucu tarafından nasıl işleneceğini (
none,quarantine,reject) belirleyen ve raporlayan DNS politikasıdır. - DNS (Domain Name System) Domain & DNS
- İnternetin telefon rehberidir. İnsanların yazdığı alan adlarını (ör.
www.iyi.net) bilgisayarların iletişim kurduğu IP adreslerine çevirir ve e-posta yönlendirme (MX) gibi kayıtları barındırır. - DNSSEC Güvenlik
- DNS yanıtlarını kriptografik olarak imzalayarak DNS önbellek zehirlenmesi (spoofing) ve sahte yönlendirme saldırılarını önleyen güvenlik uzantısıdır.
E
- ECC RAM (Error-Correcting Code) Sunucu
- Sunucu donanımlarında kullanılan, bellek kaynaklı tek bitlik veri hatalarını anlık olarak algılayıp düzelterek sistem çökmelerini ve veri bozulmasını önleyen bellek türüdür.
- E-posta Alias (Takma Ad) E-posta
- Ayrı bir posta kutusu açmadan bir adresin (ör.
satis@sirket.com) gelen tüm iletilerini mevcut bir hesaba (ör.info@sirket.com) yönlendiren e-posta takma adıdır. Bkz. Kurumsal E-posta.
F
- Firewall (Güvenlik Duvarı) Güvenlik
- Bir sunucuya veya ağa gelen/giden trafiği tanımlı kurallara (port, IP, protokol) göre filtreleyerek yetkisiz erişimleri engelleyen güvenlik katmanıdır.
- FTP / SFTP Hosting & Sunucu
- Bilgisayarınız ile hosting veya sunucunuz arasında dosya aktarımı yapan protokollerdir. SFTP, SSH üzerinden şifreli bağlantı kurduğu için düz FTP’ye kıyasla çok daha güvenlidir.
G
- Glue Record (Child Nameserver) Domain & DNS
- Alan adınızın kendi altında özel ad sunucusu (ör.
ns1.markaniz.com) tanımlandığında, döngüsel sorgu hatasını önlemek için alan adı kayıt otoritesine bildirilen IP eşleştirmesidir. - Grace Period (Yenileme Ek Süresi) Domain & DNS
- Süresi dolan bir alan adının silinmeden veya ceza ücretli kurtarma aşamasına geçmeden önce normal yenileme ücretiyle yenilenebildiği sınırlı ek süredir.
H
- Hosting (Web Barındırma) Hosting & Sunucu
- Web sitenizin kod, görsel ve veritabanı dosyalarının 7/24 internete açık sunucularda barındırılması hizmetidir. Bkz. Web Hosting.
- HPOS (High-Performance Order Storage) Web & Geliştirme
- WooCommerce mağazalarında sipariş verilerini genel WordPress yazı tabloları yerine özel optimize edilmiş veritabanı tablolarında tutarak mağaza hızını artıran mimaridir. Bkz. WooCommerce Hosting.
- .htaccess Dosyası Hosting & Sunucu
- Apache ve LiteSpeed tabanlı Linux Hosting ortamlarında dizin bazlı 301 yönlendirme, HTTPS zorlama, önbellek ve erişim kuralları tanımlamak için kullanılan yapılandırma dosyasıdır.
- HTTP / HTTPS Güvenlik
- Tarayıcı ile web sunucusu arasındaki iletişim protokolüdür. HTTPS, iletişimi SSL/TLS sertifikasıyla şifreleyerek kullanıcı verilerinin dinlenmesini ve değiştirilmesini önler.
I
- ICANN Domain & DNS
- İnternetteki küresel alan adı sistemini (.com, .net, .org vb.), kök DNS sunucularını ve IP adresi tahsis politikalarını koordine eden uluslararası kuruluştur.
- IDN (Uluslararası Alan Adı) Domain & DNS
- İngilizce alfabe dışındaki karakterleri (Türkçe
ç, ğ, ı, ö, ş, ügibi) içeren alan adlarıdır. Teknik olarak DNS’te Punycode (xn--...) biçiminde işlenir. - IIS (Internet Information Services) Hosting & Sunucu
- Microsoft’un Windows Server ortamları için geliştirdiği, ASP.NET Core ve .NET Framework uygulamalarını çalıştıran web sunucusudur. Bkz. Windows Hosting.
- IMAP E-posta
- E-postalarınızı sunucu üzerinde tutarak telefon, tablet, bilgisayar ve webmail arasında tüm klasörlerin anlık olarak senkronize kalmasını sağlayan e-posta protokolüdür.
- Inode Hosting & Sunucu
- Linux dosya sistemlerinde her bir dosya ve klasör için ayrılan indeks kaydıdır. Hosting paketlerinde disk alanının yanında toplam dosya adedi (inode) de takip edilir.
- IOPS (Input/Output Operations Per Second) Sunucu
- Bir depolama biriminin (SSD / NVMe) saniyede gerçekleştirebildiği okuma ve yazma işlem sayısıdır; yoğun veritabanı ve e-ticaret performansında kritik metriktir.
- IP Adresi (IPv4 / IPv6) Domain & DNS
- İnternete bağlı her sunucu ve cihaza atanan benzersiz sayısal ağ adresidir. IPv4 dört oktetten (ör.
198.51.100.24), IPv6 ise çok daha geniş adres havuzu sunan 128 bitlik yapıdan oluşur. - IPMI / KVM Konsol Sunucu
- Fiziksel sunuculara işletim sistemi kapalı olsa bile doğrudan donanım seviyesinde erişim, BIOS ayarı ve uzaktan ISO kurulumu sağlayan yönetim arayüzüdür.
K
- KVM (Kernel-based Virtual Machine) Sunucu
- Linux çekirdeğine gömülü, fiziksel sunucu üzerinde yüksek performanslı ve donanım destekli tam izole sanal makineler (VPS/VDS) çalıştıran sanallaştırma teknolojisidir.
M
- MX Kaydı (Mail Exchange) E-posta
- Alan adınıza gönderilen e-postaların hangi posta sunucusuna teslim edileceğini ve öncelik sırasını belirleyen DNS kaydıdır.
N
- Nameserver (NS / Ad Sunucusu) Domain & DNS
- Bir alan adına ait tüm DNS kayıtlarını (A, MX, CNAME, TXT) barındıran ve dünyadan gelen sorgulara yanıt veren yetkili sunucudur (ör.
ns1.saglayici.com). - NVMe SSD Sunucu
- Geleneksel SATA arayüzü yerine doğrudan PCIe veriyolunu kullanan, çok düşük gecikme ve yüksek IOPS sunan yeni nesil katı hal depolama teknolojisidir.
P
- POP3 E-posta
- E-postaları sunucudan yerel cihaza indirerek saklayan geleneksel posta protokolüdür. Birden fazla cihaz kullananlar için senkronizasyon sunan IMAP önerilir.
- PTR Kaydı (Ters DNS / Reverse DNS) E-posta
- Normal DNS’in tersine bir IP adresini alan adına eşleyen kayıttır. E-posta sunucularında gönderici itibarının doğrulanması ve spam filtrelerinden geçmek için önemlidir.
R
- RAID Sunucu
- Birden fazla fiziksel diskin veri yedekliliği (ör. RAID 1/10) veya performans amacıyla tek bir mantıksal birim olarak birleştirilmesidir. Disk arızasına karşı korur ancak harici yedeğin yerini tutmaz.
- RDAP (Registration Data Access Protocol) Domain & DNS
- Klasik WHOIS protokolünün yerini alan; alan adı ve IP kayıt bilgilerini standart JSON formatında ve HTTPS üzerinden güvenli biçimde sunan modern ICANN protokolüdür.
- Redemption Period (Kurtarma Süresi) Domain & DNS
- Yenileme ek süresi (grace period) de geçtikten sonra alan adının tamamen silinmeden önceki son kurtarma aşamasıdır; bu aşamada kayıt otoritesi ek kurtarma ücreti uygular.
- Registrar Lock (Transfer Kilidi) Güvenlik
- Alan adınızın bilginiz dışında başka bir kayıt firmasına taşınmasını engelleyen güvenlik kilididir. Transfer yapacağınız zaman geçici olarak kapatmanız gerekir.
- Reseller (Bayi) Hosting Hosting & Sunucu
- Ajansların ve geliştiricilerin tek bir bayi hesabından her müşterisi için ayrı, birbirinden izole hosting panelleri ve kotaları oluşturabildiği barındırma modelidir. Bkz. Reseller Hosting.
- Reverse Proxy (Ters Vekil Sunucu) Web & Geliştirme
- İstemcilerden gelen HTTPS isteklerini karşılayıp arka plandaki uygulama sunucularına (ör. Node.js, Next.js) ileten, SSL sonlandırma ve yük dengeleme yapan ara katmandır.
- Root Erişimi Sunucu
- Linux/Unix sunucularda işletim sistemi, çekirdek ayarları, servisler ve yazılım kurulumu üzerinde sınırsız yetki sağlayan en üst yönetici erişimidir.
S
- SMTP (Simple Mail Transfer Protocol) E-posta
- E-postaların istemciden posta sunucusuna ve sunucular arasında alıcıya gönderilmesini sağlayan giden posta protokolüdür.
- Snapshot (Anlık Görüntü) Sunucu
- Bir bulut veya sanal sunucunun belirli bir andaki disk durumunun hızlı geri dönüş amacıyla kaydedilmesidir. Büyük yazılım güncellemeleri öncesi güvenlik ağı sağlar.
- SPF (Sender Policy Framework) E-posta
- Alan adınız adına hangi sunucu IP’lerinin ve servislerin e-posta göndermeye yetkili olduğunu DNS TXT kaydıyla bildiren kimlik doğrulama standardıdır. Bkz. SPF Rehberi.
- SSH (Secure Shell) Güvenlik
- Sunuculara komut satırı üzerinden uçtan uca şifreli ve güvenli bağlantı kurmayı sağlayan ağ protokolüdür. Parola yerine SSH anahtar çifti kullanımı önerilir.
- SSL / TLS Sertifikası Güvenlik
- Web sitenizin kimliğini doğrulayan ve ziyaretçi tarayıcısı ile sunucu arasındaki tüm veri trafiğini (parola, form, ödeme) şifreleyerek HTTPS bağlantısı sağlayan dijital sertifikadır.
- SSR (Server-Side Rendering) Web & Geliştirme
- Web sayfalarının HTML çıktısının tarayıcı yerine sunucu tarafında her istekte veya önbellekle üretilerek gönderilmesidir; özellikle Next.js ve SEO odaklı uygulamalarda kullanılır.
- Subdomain (Alt Alan Adı) Domain & DNS
- Ana alan adınızın önüne eklenen bağımsız bölümdür (ör.
panel.iyi.netveyablog.sirket.com). Ayrı bir DNS kaydıyla farklı bir sunucuya yönlendirilebilir.
T
- TLD (Top-Level Domain / Uzantı) Domain & DNS
- Alan adının en sağındaki uzantı bölümüdür (ör.
.com,.net,.org,.tr). Bkz. Domain Uzantıları. - TRABİS (.tr Ağ Bilgi Sistemi) Domain & DNS
- BTK bünyesinde faaliyet gösteren ve Türkiye’ye ait
.tr,.com.tr,.net.trgibi alan adlarının tescil ve yönetim süreçlerini yürüten resmi sistemdir. Bkz. .com.tr Rehberi. - TTL (Time To Live) Domain & DNS
- Bir DNS kaydının diğer DNS sunucularının önbelleğinde kaç saniye saklanacağını belirleyen süredir. Taşıma öncesi TTL’i 300 saniyeye düşürmek DNS geçişini hızlandırır. Bkz. Taşıma Kontrol Listesi.
- TXT Kaydı Domain & DNS
- Alan adının DNS bölgesinde metin tabanlı doğrulama ve güvenlik bilgilerini (Google Search Console sahiplik doğrulaması, SPF, DKIM, DMARC) tutan DNS kaydıdır.
U
- Unmanaged (Yönetilmeyen) Sunucu Sunucu
- Donanım ve ağın sağlayıcı tarafından, işletim sistemi güncellemeleri, güvenlik duvarı ve uygulama yönetiminin ise müşteri tarafından yürütüldüğü sunucu modelidir. Bkz. Sorumluluk Matrisi.
- Uptime (Çalışma Süresi) Hosting & Sunucu
- Bir sunucunun veya web hizmetinin belirli bir dönem boyunca kesintisiz erişilebilir kaldığı sürenin yüzde (%) cinsinden ölçüsüdür.
V
- vCPU (Sanal İşlemci Çekirdeği) Sunucu
- Fiziksel sunucu işlemcisinin sanallaştırma yazılımı tarafından bir sanal makineye (VPS, VDS veya Bulut Sunucu) tahsis edilen mantıksal işlem çekirdeğidir.
- VDS (Virtual Dedicated Server) Sunucu
- İşlemci çekirdekleri ve bellek kapasitesi başka kullanıcılarla paylaşılmadan tamamen tek bir sanal sunucuya ayrılan yüksek kararlılıklı sunucu türüdür. Bkz. VDS Sunucu.
- VPS (Virtual Private Server) Sunucu
- Tek bir fiziksel sunucunun sanallaştırmayla bölünmesiyle elde edilen, kendi işletim sistemine ve tam root erişimine sahip ekonomik sanal özel sunucudur. Bkz. VPS Sunucu.
W
- Webmail (Web Posta) E-posta
- Outlook veya mobil uygulama kurmadan doğrudan internet tarayıcısı üzerinden kurumsal e-posta hesabınıza erişip yazışma yapmanızı sağlayan web arayüzüdür.
- WHOIS Domain & DNS
- Bir alan adının kayıt kuruluşunu, oluşturulma/bitiş tarihlerini, durum kodlarını ve nameserver bilgilerini sorgulamaya yarayan geleneksel bilgi protokolüdür.